Ailedeki ilk çocuk anne babanın hayatının merkezinde olup, tüm dikkati üzerinde toplamaktadır. Yoğun bir ilgi ve sevgiye, biricik olmaya alışmış çocuk, aileye yeni bir bebeğin katılmasıyla anlamakta zorlandığı bir durum içerisinde kalır. O güne kadar ebeveynlerinin sadece kendisine ait olduğunu düşünürken yeni doğan kardeş ile ebeveynlerini paylaşacağını görmek çocukta kırgınlık, üzüntü ve öfke duygularını uyandırabilmekte ve bu duygular da kıskançlık olarak davranışlara yansıyabilmektedir.
Bir kardeşe sahip olmanın çocuğun hayatında büyük bir değişiklik olduğunu kabul ettiğimizde ortaya çıkan kıskançlık duygusunun ve beraberinde getireceği bazı davranışların ne kadar olağan olduğunu da fark ederiz. Bu durumu bir davranış problemi haline getiren ise yine çevreden gelen tepkiler ile aile bireylerinin tutum ve davranışlarıdır. Kardeş kıskançlığı sürecinin sağlıklı yürütülmesi çocuğun gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Dolayısıyla bu süreçte ebeveynlerin doğru tutum ve davranışlar sergilemeye özen göstermesi kardeş çatışmasını azaltmada, sürecin sağlıklı ilerlemesi ve uzun vadede ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçların da engellenmesinde kritik bir noktadır.
Kardeş Kıskançlığını Etkileyen Faktörler:
- Araştırmalara göre kardeş kıskançlığı çoğunlukla büyük kardeşte görülmektedir fakat küçük kardeşlerin kendinden büyük olan kardeşleri ile rekabet halinde olduğuna da zaman zaman rastlanmaktadır.
- Yaş farkının az olması rekabet ve kıyaslamayı beraberinde getirmektedir. Buna istinaden bazı araştırmacılara göre yaş farkı yaklaşık 1,5-3,5 arasında olduğunda kardeş kıskançlığının daha sık ve şiddetli olduğuna rastlanmaktadır.
- İkiz kardeşlerde ise ailelerin genellikle kıyafetlerden çocukların gittiği okula kadar aynı zaman diliminde aynı şartlara maruz bırakılmaları sebebiyle kardeş kıskançlığının yaş farkı olan kardeşler kadar yoğun olmadığı görülmektedir.
- Halk arasında düşünülenin aksine araştırmalara göre cinsiyetin kardeş kıskançlığını yordamada pek bir etkisi bulunmamaktadır.
- Ebeveynlerin kardeş kıskançlığına yaklaşımı da oldukça önemlidir. Yeni bir kardeş geldiğinde büyük çocuğa “pabucun dama atıldı”, “artık tüm oyuncaklarını kardeşinle paylaşman gerek” veya “abiler/ablalar ağlamaz, korkmaz” ve benzeri ifadelerle yaklaşmak, çatışmayı desteklemiş olur.
- Ailenin kardeşler arasındaki tartışmalara fazla müdahil olması da kardeş kıskançlığının nedenlerinden biridir.
- Çocuklar arasında akademik başarı ve sosyal beceriler gibi konularda ebeveynlerin kıyaslama yapmasını kardeş kıskançlığını ve beraberinde ortaya çıkan davranış problemlerini etkilediği görülmektedir.
- Kardeşlere yüklenen sosyal rollerin etkileri de kardeş kıskançlığını pekiştirebilmektedir. Örneğin büyük kardeşe verilen “abi/abla” olma sorumluluğuna olması gerekenden fazla önem verilmesi, aynı şekilde küçük kardeşe de yaşça küçük olduğu için fazla imtiyaz tanınması her iki kardeşi de yıpratacak ve aralarındaki ilişkiyi kıyaslamaya ve rekabete yönlendirecektir.
Ebeveynlerin Dikkat Etmesi Gerekenler:
- Ebeveynler kardeşlerin her birine ayırdıkları vaktin eşit olmasına özen göstermelidir.
- Kardeşler arasında herhangi bir konuda kıyaslama yapılmıyor olmasına dikkat edilmelidir.
- Ebeveynler çocuklarının her birine maddi ve duygusal olarak olabildiğince eşit imkanlar sunmalıdır.
- Çocuklar arasındaki tartışmalarda ebeveynler hakem konumunda olmamalıdır, mümkün olduğunca tartışmayı kardeşlerin kendi aralarında sonuçlandırmalarına, sorunlarını kendi içlerinde çözmelerine müsaade edilmelidir.
Kardeş Kıskançlığının Belirtileri Nelerdir ve Ne Zaman Bir Uzmana Başvurmalıyız?
- Ebeveynler yukarıda bahsettiğimiz tutumlarda kalmakta zorlanıyorsa veya bunlara dikkat edilmesinde rağmen halen problem sürüyorsa bir uzman tarafından değerlendirme almak önemlidir.
- Çocukta regresyon ve şiddet içerikli davranışlar ortaya çıkıyorsa, yani çocuk kendine, kardeşine, ebeveynlerine, arkadaşlarına ve hatta eşyalara zarar vermeye başladıysa ailenin en kısa sürede bir uzmandan destek almasında fayda vardır.
- Kardeşe karşı olumsuz davranışlar olmaksızın da çocuk farklı ortama girdiğinde dikkat çekmek için uygunsuz davranışlar sergiliyorsa, tıbbi olarak sebebi bulunamayan ağrılar ve hastalıklardan bahsediyorsa, arkadaş ilişkilerinde sorunlar ortaya çıkmaya başladıysa veya çocuk eskiden olmadığı biçimde içine kapanmaya ve sessizleşmeye başladıysa aynı şekilde alanında uzman bir psikoloğa başvurmak yarar sağlayacaktır.
